Jabłoń Landsberska

Jabłoń Landsberska (znana historycznie pod pełną nazwą Reneta Landsberska lub Landsberger Renette) to szlachetna, staroniemiecka odmiana późnojesienna o wybitnym znaczeniu historycznym. Została odnaleziona jako przypadkowa siewka około 1840 roku przez radcę prawnego Burchardta w Gorzowie Wielkopolskim (wówczas Landsberg an der Warthe) i opisana oficjalnie w 1852 roku. Drzewo charakteryzuje się wybitnie silnym wzrostem w młodości, tworząc potężną, szeroką, rozłożystą i mocno zagęszczającą się koronę o grubych, sztywnych konarach bocznych.

Owoce tej odmiany osiągają duże rozmiary i wyróżniają się tradycyjnym, wyrazistym, słodko-winno-kwaskowatym profilem smakowym. Miąższ jest średnio ścisły, żółtawobiały, wysoce kruchy, delikatny i niezwykle soczysty, o specyficznym renetowym aromacie. Landsberska cechuje się wybitną odpornością na surowe mrozy zimowe oraz małą podatnością na mączniaka, co czyni ją stałym i stabilnym elementem tradycyjnych ogrodów amatorskich, działek oraz sadów historycznych. W nowoczesnym sadownictwie towarowym jej rola ogranicza się do niszowych upraw ekologicznych oraz rzemieślniczego przetwórstwa.

Skąd pochodzi Jabłoń Landsberska i jaka jest jej historia?

Odmiana wywodzi się bezpośrednio z terenów dzisiejszego województwa lubuskiego. Odkryta przez pasjonata ogrodnictwa jako dzika siewka, szybko zyskała uznanie lokalnych pomologów z uwagi na rewelacyjną jakość owoców i odporność drzewa na niesprzyjające warunki klimatyczne Niziny Wielkopolskiej. Z Gorzowa Wielkopolskiego odmiana ta błyskawicznie wywędrowała do Niemiec, Holandii oraz krajów skandynawskich, stając się pod nazwą Landsberger Renette jedną z najważniejszych i najchętniej sadzonych renet przełomu XIX i XX wieku. W dawnej pomologii polskiej opisywano ją również jako Reneta Landsberska, co podkreślało jej przynależność do tej szlachetnej, bardzo starej grupy odmian deserowo-przetwórczych.

Jakie parametry techniczne posiada ta odmiana?

Jak podkładka wpływa na wzrost i owocowanie jabłoni Landsberska?

Z uwagi na potężny wigor wegetatywny oraz naturalną skłonność odmiany Landsberska do silnego zagęszczania szerokiej korony, dobór odpowiedniej podkładki warunkuje termin wejścia drzewa w okres plonowania.

Najpopularniejsze klony i odmiany pochodne

Który sport lepiej się wybarwia? Landsberska jako odmiana historyczna nie posiada współczesnych, laboratoryjnie wyselekcjonowanych sportów barwnych. Jej cechą rodową jest produkcja owoców o charakterystycznym, delikatnym i szlachetnym wybarwieniu pomarańczowo-jasnoczerwonym, które rozwija się wyłącznie od strony bezpośrednio nasłonecznionej. Brak intensywnego, jednolitego rumieńca jest w tym przypadku gwarancją autentyczności odmiany.

Który częściej daje drobnicę? Klasyczna Landsberska w latach swojego obfitego cyklu owocowania wykazuje bardzo silną tendencję do masowego zawiązywania owoców. Jeśli ogrodnik całkowicie zaniecha podstawowego, wczesnoletnie przerzedzania zawiązków owocowych w czerwcu, drzewo wyda olbrzymią masę owoców, które drastycznie ulegną rozdrobnieniu, tracąc swój pożądany, duży kaliber.

Który jest popularny w eksporcie? Odmiana ta nie bierze udziału w masowym handlu wielkotowarowym ze względu na specyfikę delikatnego miąższu. Stanowi jednak cenny produkt niszowy na lokalnych rynkach tradycyjnych oraz w sadach historycznych. Oryginalna odmiana wyjściowa cieszy się stałym popytem wśród koneserów szukających autentycznych smaków dawnych renet.

Który trudniej utrzymać jakościowo? Prowadzenie tradycyjnej odmiany stwarza najwięcej problemów w kontekście opanowania jej geometrii. Z racji potężnego wzrostu, wnętrze korony ulega błyskawicznemu zacienieniu. Wymaga to bardzo pracochłonnego wycinania pędów pionowych latem, bez czego owoce w środku korony pozostają blade, trawiaste w smaku i tracą swoją wybitną soczystość.

Jaki profil smakowy mają jabłka Landsberska?

Smak Landsberskiej to kwintesencja szlachetnych renet – delikatny, kruchy miąższ charakteryzuje się orzeźwiającą, winną kwasowością idealnie zbalansowaną dawką cukrów.

• Słodycz: 7/10
• Kwasowość: 7/10
• Soczystość: 9/10
• Aromat: 9/10
• Chrupkość: 6/10

Jak wygląda kalendarz prac przy uprawie tej odmiany?

Harmonogram zabiegów agrotechnicznych skupia się na wiosennym prześwietlaniu potężnych konarów oraz na precyzyjnym zbiorze delikatnych owoców na przełomie września i października.

Jak prawidłowo dbać o jabłoń Landsberska?

• Wygląd owoców. Owoce są duże lub bardzo duże, kulisto-stożkowate, lekko spłaszczone, z widocznymi, szerokimi żebrami przy kielichu. Skórka jest cienka, gładka, lśniąca, wyraźnie tłusta w dotyku. Zielonożółte tło owocu w miarę dojrzewania zmienia barwę na głęboko złocistożółtą, pokrywając się od strony słonecznej delikatnym, pomarańczowo-czerwonym, rozmytym rumieńcem.
• Smak i właściwości miąższu. Miąższ ma barwę żółtawo-białą lub jasnokremową. Jest drobnoziarnisty, luźny w strukturze, bardzo kruchy, delikatny i wybitnie soczysty. W smaku dominuje wspaniała, orzeźwiająca harmonia słodyczy i kwasu owocowego, z wyrazistym, bardzo charakterystycznym, szlachetnym aromatem renetowym.
• Wzrost drzewa. Drzewo w młodości rośnie niezwykle silnie, tworząc potężne przyrosty roczne. Korona naturalnie formuje się w gęsty, szeroki, mocno rozgałęziony kształt kulisty. Grube konary boczne odchodzą od przewodnika pod sztywnymi kątami, co wymaga systematycznego odginania pędów w pierwszych latach po posadzeniu.
• Owocowanie. Odmiana wchodzi w okres owocowania średnio późno, plonując niezwykle obficie. Posiada jednak skrajną, naturalną tendencję do owocowania przemiennego (rodzi gigantyczne plony co drugi rok, w kolejnym odpoczywając), jeśli korona zostanie pozostawiona bez corocznej regulacji i ostrego cięcia odmładzającego.
• Wymagania i odporność. Wykazuje wybitną, sprawdzoną odporność na skrajne mrozy zimowe, co pozwala na jej bezpieczną uprawę w trudniejszych warunkach klimatycznych. Posiada bardzo wysoką naturalną tolerancję na mączniaka jabłoni oraz choroby kory. Jest jednak średnio wrażliwa na parch jabłoni w deszczowe sezony wiosenne.
• Cięcie. Pielęgnacja korony wymaga regularności i siły fizycznej. Zimowe cięcie musi być zdecydowane i polega na intensywnym prześwietlaniu, usuwaniu gałęzi nakładających się na siebie oraz systematycznym skracaniu pędów pionowych w celu wymuszenia powstawania bocznych gałązek owoconośnych.
• Choroby i ochrona profilaktyczna. Ochrona skupia się na podstawowych opryskach zapobiegawczych przeciwko parchowi jabłoni wiosną. Dzięki wysokiej odporności drewna, odmiana rzadko zapada na raka kory. Z uwagi na dużą wielkość owoców, pod koniec lata warto wykonać zabieg dokarmiania wapniem przeciwko plamistości podskórnej.

Największe problemy w uprawie – na co skarżą się sadownicy?

• Głęboka i skrajna tendencja do owocowania przemiennego – zaniechanie procedury skrupulatnego cięcia odmładzającego skutkuje całkowitym brakiem owoców w kolejnym roku.
• Delikatna struktura miąższu i cienka skórka, przez co owoce łatwo ulegają obiciom i otarciom podczas zbioru, co utrudnia ich długie transportowanie.
• Zjawisko drobnienia owoców w latach nadmiernego urodzaju przy braku ręcznej korekty liczby jabłek latem.
• Podatność owoców na gorzką plamistość podskórną w latach o skrajnej suszy letniej przy braku nawożenia wapniowego.

Wady i zalety odmiany Jabłoń Landsberska

Zalety:

• Wybitny, tradycyjny, głęboki smak renetowy o wysokiej soczystości.
• Doskonała, sprawdzona odporność całego drzewa na surowe mrozy zimowe.
• Wysoka naturalna tolerancja na mączniaka jabłoni oraz choroby kory.
• Imponujący, duży rozmiar owoców w latach optymalnego plonowania.
• Wysokie walory przetwórcze (wybitna odmiana na soki, cydry i domowe wypieki).

Wady:

• Skrajna skłonność do nieregularnego plonowania w cyklu dwuletnim.
• Wrażliwość owoców na silny ucisk i mechaniczne otarcia.
• Potężne gabaryty drzewa, utrudniające pielęgnację w małych ogrodach.

Dla kogo ta odmiana będzie odpowiednia?

Dla amatorów i właścicieli 1 drzewka: Landsberska to doskonały wybór do dużych ogrodów przydomowych, ogrodów wiejskich oraz na tradycyjne ogródki działkowe, zwłaszcza w chłodniejszych rejonach. Gwarantuje uzyskanie pysznych, esencjonalnych owoców o tradycyjnym smaku renet. Amator musi jednak dysponować odpowiednią przestrzenią na działce, wykazać się cierpliwością w pierwszych latach po posadzeniu oraz pamiętać o konieczności posadzenia w pobliżu zapylacza.

Dla sadów towarowych: Odmiana ta nie posiada znaczenia w nowoczesnym, intensywnym sadownictwie wielkotowarowym z uwagi na miękkość owoców i nieregularność plonowania. Stanowi jednak cenny i poszukiwany element w gospodarstwach zorientowanych na przetwórstwo rzemieślnicze (cydrownictwo, manufaktury soków), agroturystykę oraz certyfikowaną produkcję ekologiczną, gdzie owoce te osiągają wysokie ceny w sprzedaży bezpośredniej jako produkt tradycyjny.

Przechowywanie owoców Jabłoń Landsberska

Zbiór owoców przypada na przełom września i października. Jabłka muszą być zbierane ze szczególną ostrożnością, ręcznie do wyścielonych koszy, zanim skórka zacznie intensywnie żółknąć na drzewie. W warunkach tradycyjnej, chłodnej piwnicy przydomowej Landsberska doskonale przechowuje się przez około dwa do trzech miesięcy (najczęściej do końca grudnia). W tym czasie miąższ zyskuje optymalną kruchość, a kwasowość ulega delikatnej redukcji, pozwalając na pełne ujawnienie się cukrów. Przetrzymywanie owoców w chłodniach standardowych pozwala wydłużyć ten czas do lutego, po czym owoce tracą soczystość i stają się watowate.

Jaka jest przydatność kulinarna owoców Landsberska?

• Jedzenie na surowo: 9/10 (wybitne jabłko stołowe dla miłośników tradycyjnych, kwaskowatych renet)
• Sałatki: 8/10 (kruchy miąższ dobrze komponuje się w sałatkach, nadając im wyrazisty, winny posmak)
• Soki i tłoczenie: 10/10 (absolutny lider; daje duże ilości wyrazistego soku o idealnej kwasowości, ceniony w produkcji cydru)
• Szarlotka i pieczenie: 10/10 (jedna z najlepszych odmian; wysoka kwasowość i renetowy aromat nadają wypiekom głęboki charakter)
• Musy i przeciery: 9/10 (miąższ bardzo łatwo poddaje się obróbce termicznej, tworząc gęsty, puszysty przecier)
• Suszenie: 7/10 (proces wymaga czasu z racji wysokiej soczystości, ale chipsy są chrupkie i wyraziste w smaku)

Praktyczne obserwacje, porównania i ciekawostki

Charakter owocu po przechowywaniu

W trakcie leżakowania w przechowalni, gładka skórka Landsberskiej pokrywa się naturalną, tłustawą warstwą woskową, która chroni owoc przed transpiracją i utratą jędrności. Po około miesiącu spędzonym w piwnicy pierwotna, ostra kwaskowatość ulega zharmonizowaniu z naturalnymi cukrami. Specyficzny, renetowy aromat staje się tak intensywny, że jest wyraźnie wyczuwalny bezpośrednio po wejściu do pomieszczenia przechowalni owoców.

Porównania odmian

W bezpośrednim porównaniu z tradycyjną Szarą Renetą (Boskoop), Landsberska charakteryzuje się znacznie gładszą, tłustawą skórką bez szorstkiego ordzawienia oraz wyższą soczystością miąższu, co czyni ją smaczniejszą do bezpośredniego spożycia na surowo. Szara Reneta wykazuje jednak dłuższą trwałość w przechowywaniu zimowym. W zestawieniu z tradycyjną Antonówką Zwykłą, Landsberska rodzi owoce o bogatszym, bardziej słodko-winny profilu smakowym, ustępuje jej jednak pod względem naturalnej odporności na parch jabłoni.

Informacje dla kupujących jedno drzewko Landsberska

Decydując się na zakup jednego drzewka do ogrodu amatorskiego, należy bezwzględnie wybierać sadzonki szczepione na podkładce karłowej M.9 lub półkarłowej M.26. Jest to jedyny sposób na amatorskie opanowanie silnego wigoru tej odmiany i zmieszczenie jej na ograniczonej przestrzeni działkowej. Należy bezwarunkowo pamiętać, że Landsberska jest odmianą całkowicie obcopylną – obfite plonowanie uzyskamy tylko wtedy, gdy w promieniu kilkunastu metrów rośnie inna jabłoń będąca sprawdzonym zapylaczem, na przykład tradycyjna Antonówka lub powszechnie uprawiany Idared.