Sezon zbiorów wiśni ponownie przyniósł napięcie między producentami a przetwórniami. Sadownicy wskazują na gwałtowny spadek cen i domagają się zbadania, czy zakłady skupujące owoce nie uzgadniały swoich działań. Równolegle gospodarstwa poszkodowane przez pogodę oczekują pomocy, a producenci rolni przygotowują dokumenty potrzebne do odzyskania części kosztów paliwa.
Sadownicy podejrzewają zmowę przy skupie wiśni
Związek Sadowników Rzeczpospolitej Polskiej zwrócił się do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o zbadanie sytuacji na rynku wiśni. Pismo w tej sprawie skierowano do prezesa UOKiK 28 lipca 2026 roku.
Organizacja wskazuje, że ceny oferowane producentom mogły zostać sztucznie zaniżone. Wśród uczestników rynku pojawiły się podejrzenia, że część przetwórców lub punktów skupu mogła uzgadniać poziom cen albo wywierać presję na pośredników. Są to na razie zarzuty i podejrzenia branży, a nie potwierdzone ustalenia urzędu.
Złożenie zawiadomienia nie oznacza automatycznie, że doszło do naruszenia prawa. UOKiK musi najpierw ocenić materiały i zdecydować, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania.
Obawy sadowników nie są jednak oderwane od wcześniejszych doświadczeń. W kwietniu 2026 roku UOKiK poinformował o karach przekraczających łącznie 1,5 mln zł dla przedsiębiorców uczestniczących w zmowie przy skupie owoców w Wielkopolsce. Według urzędu praktyki trwały ponad dwa lata i prowadziły do zaniżania cen płaconych producentom.
Ta wcześniejsza decyzja nie przesądza o sytuacji na rynku wiśni, ale pokazuje, że porozumienia cenowe w skupie produktów rolnych nie są wyłącznie teoretycznym zagrożeniem.
Niska cena może oznaczać zbiór poniżej kosztów
W przypadku wiśni czas działa na niekorzyść producenta. Owoce trzeba zebrać i szybko sprzedać albo dostarczyć do przetwórni. Sadownik nie ma takich możliwości przechowywania towaru jak producent zbóż, dlatego jego pozycja negocjacyjna jest słabsza.
Gwałtowny spadek ceny w szczycie zbiorów może oznaczać, że przychód nie pokryje kosztów:
- pracy sezonowej lub zbioru mechanicznego,
- paliwa,
- ochrony sadu,
- nawożenia,
- transportu do punktu skupu.
Interwencja UOKiK może ustalić, czy ceny były wynikiem legalnej sytuacji rynkowej – podaży, zapasów i popytu przetwórni – czy też niedozwolonego porozumienia. Nie gwarantuje natomiast szybkiego podniesienia stawek ani wyrównania strat poniesionych podczas bieżących zbiorów.
Zwrot akcyzy za paliwo wynosi 1,48 zł za litr
Drugim ważnym dla gospodarstw tematem jest zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego. Oficjalnie ustalona stawka na 2026 rok wynosi 1,48 zł za litr paliwa wykorzystanego do produkcji rolnej.
Rolnik ubiegający się o zwrot powinien złożyć wniosek w urzędzie gminy lub miasta właściwym dla miejsca położenia gruntów. Do dokumentów należy dołączyć faktury VAT potwierdzające zakup oleju napędowego w wymaganym okresie.
Nie ma obecnie oficjalnego potwierdzenia, że w drugim naborze w 2026 roku obowiązuje dodatkowa dopłata w wysokości 52 gr za litr. Taki mechanizm, podnoszący łączną pomoc do 2 zł, funkcjonował w 2023 roku, gdy do stawki akcyzowej dodano nadzwyczajną pomoc. Nie należy automatycznie przenosić tamtych zasad na rok 2026.
Dla gospodarstw ma to praktyczne znaczenie przy obliczaniu spodziewanej kwoty. Bez odrębnej decyzji lub programu pomocowego podstawą kalkulacji pozostaje 1,48 zł za litr, z uwzględnieniem limitów przypisanych do powierzchni gruntów i prowadzonej produkcji zwierzęcej.
Pomoc po stratach wymaga udokumentowania szkód
Rolnicy poszkodowani przez grad, ulewy lub inne gwałtowne zjawiska pogodowe powinni zgłaszać straty zgodnie z procedurą obowiązującą w danej gminie. Resort rolnictwa informował w lipcu o działaniach wspierających gospodarstwa dotknięte gradobiciami, w tym o zaangażowaniu Krajowej Grupy Spożywczej.
Kluczowe jest możliwie szybkie udokumentowanie szkód. Zdjęcia, protokół komisji, powierzchnia uszkodzonej uprawy i oszacowany poziom strat mogą decydować o późniejszej możliwości skorzystania z programu pomocowego.
W przypadku nietypowych zdarzeń, takich jak uszkodzenie pola przez spadający obiekt, pomoc nie musi wynikać ze standardowego ubezpieczenia upraw. Każda taka szkoda wymaga odrębnego zgłoszenia odpowiednim służbom i udokumentowania jej przyczyny. Zapowiedź pomocy politycznej nie jest jeszcze równoznaczna z przyznaniem konkretnego świadczenia.
Źródła
- Związek Sadowników Rzeczpospolitej Polskiej, zawiadomienie dotyczące sytuacji na rynku wiśni, 28 lipca 2026 roku.
- UOKiK, „Zmowa przy skupie owoców. Prezes UOKiK nakłada kary”, 15 kwietnia 2026 roku.
- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, informacje o zwrocie podatku akcyzowego w 2026 roku.
- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, archiwalna informacja o dodatkowej pomocy do paliwa obowiązującej w 2023 roku.
- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, informacje o wsparciu gospodarstw poszkodowanych przez gradobicia.
