Styczeń to środek zimy i okres najgłębszego spoczynku drzew owocowych. Choć wegetacja całkowicie zamarła, dla sadownika styczeń to początek nowego sezonu technologicznego. W sadach towarowych rusza jeden z najbardziej pracochłonnych procesów w roku – zimowe cięcie drzew ziarnkowych. To także miesiąc, w którym kapryśna, zimowa pogoda (silne mrozy na przemian z odwilżami) wymaga stałej kontroli pobielonych pni oraz ochrony przed dziką zwierzyną.
1. Cięcie zimowe jabłoni i grusz (główne zadanie)
Styczeń to optymalny moment na rozpoczęcie zimowego cięcia prześwietlającego i odmładzającego w kwaterach jabłoni oraz grusz. Drzewa ziarnkowe są bardzo odporne na niskie temperatury w stanie bezwzględnego spoczynku. Pamiętaj jednak, że każdy region Polski jest charakterystyczny pod kątem pogody, dlatego zawsze kieruj się przede wszystkim obserwacjami, a nie sztywnym trzymaniem się dat.
Zasady zimowego cięcia w styczniu:
- Kolejność odmianowa: Prace zaczynamy od odmian najodporniejszych na mróz (np. Idared, Gloster, Antonówka). Odmiany wrażliwsze (np. Gala, Jonagold, Szampion) oraz grusze lepiej zostawić na koniec lutego lub marzec.
- Technika cięcia (Odnawianie pędów): Usuwaj gałęzie najstarsze, grube, konkurujące z przewodnikiem oraz te, które rosną pionowo do góry (wilki) lub krzyżują się, zacieniając wnętrze korony. Celuj w strukturę korony wrzecionowej lub osiowej, gdzie dominuje jeden silny przewodnik, a gałęzie boczne są od niego młodsze i cieńsze.
- Dezynfekcja narzędzi: Sekatory pneumatyczne, ręczne oraz piły regularnie odkażaj (np. denaturatem lub alkoholem), przechodząc z jednego rzędu do drugiego. Zapobiega to mechanicznemu roznoszeniu chorób drewna i kory.
- Warunki pogodowe: Nie wykonuj cięcia podczas silnych mrozów (poniżej -5). Drewno staje się wtedy kruche, łatwo pęka pod naciskiem ostrza, a powstałe rany trudniej się goją. Zabezpiecz drzewa owocowe przed mrozem.
2. Ochrona pni przed słońcem i mrozem (retusz bielenia)
W styczniu operacja słoneczna w ciągu dnia bywa bardzo silna, a nocne spadki temperatur są najgłębsze w roku. Stwarza to skrajne ryzyko powstawania ran zgorzelinowych.
Kontrola i poprawa bielenia pni
- Działanie: Przejdź przez sad i skontroluj pnie drzew. Jeśli grudniowe deszcze lub topniejący śnieg zmyły mleko wapienne, bezwzględnie powtórz zabieg bielenia pni.
- Skup się na południowym zachodzie: Szczególnie dokładnie pokryj pnie od strony południowo-zachodniej. To ta strona nagrzewa się najmocniej w zimowe popołudnia, tuż przed gwałtownym, wieczornym zamarznięciem tkanek.
3. Prace specyficzne dla gatunków i monitoring
[Styczniowe mrozy i śnieg] ──> [Strategia zabezpieczeń]
│ │
Jeleniowate i zające / Gryzonie pod śniegiem /
Obgryzanie kory Uszkodzenia szyjki korzeniowej
Jabłonie i grusze
- Monitoring chłodni: Kontynuuj rygorystyczny dozór parametrów w komorach KA/ULO. Styczeń to czas, kiedy wahania temperatur na zewnątrz mogą wymusić korektę pracy agregatów chłodniczych.
- Udeptanie śniegu: Jeśli styczeń przyniósł obfite opady śniegu, udeptuj go wokół pni młodych drzewek, aby odciąć nornicom i myszom możliwość bezpiecznego żerowania na szyjce korzeniowej pod białą pokrywą.
Śliwy, wiśnie i czereśnie (drzewa pestkowe)
- Absolutny zakaz cięcia: Drzewa pestkowe w styczniu pozostają nietknięte. Cięcie w tym terminie otwiera drogę infekcjom raka bakteryjnego oraz leukostomozie, które przy zimowej wilgoci błyskawicznie niszczą całe konary.
Borówka amerykańska
- Cięcie (Oczekiwanie): Choć borówkę można ciąć zimą, w styczniu lepiej wstrzymać się z tym zabiegiem. Mroźne wiatry mogą uszkodzić pąki kwiatowe na świeżo przyciętych pędach. Optymalnym czasem na borówkę będzie luty i marzec.
- Ochrona przed zwierzyną: Głodne zające potrafią w styczniu całkowicie ogłowić krzewy borówki z pędów jednorocznych, na których znajdują się pąki kwiatowe. Kontroluj szczelność ogrodzeń ogrodowych.
